السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
231
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
شرح حكايتگرى و خارج نمايى از خصيصههاى ذاتى وجودات ذهنى است . و به عبارت ديگر خارج نمايى ، مقوم ذاتى وجودات ذهنى است ، به طورى كه اگر مفهومى در نفس تحقق پيدا كرد كه از خارج حكايت نكند ، ديگر جزو وجودهاى ذهنى به شمار نمىرود . حال ، وجودهاى ذهنى يا در خارج به طور واقعى محكى دارند ، مانند ماهيات حقيقى كه برگرفته از موجودات خارجى هستند ، مانند مفهوم انسان كه يك ماهيت است و از زيد و عمرو و بكر كه وجود خارجى دارند انتزاع مىشود . پس ، ماهيت انسان در ذهن ، حاكى از يك واقعيتى در خارج هست كه به طور حقيقى در جهان خارجى وجود دارد . و گاهى وجودهاى ذهنى در خارج ، محكى واقعى ندارند ، بلكه محكى فرضى و مقدر دارند . مثلًا لفظ عدم را تصور مىكنيم ، بديهى است كه عدم يعنى نيستى . و در خارج ، چيزى نيست كه مطابقٌ عدم باشد ، لكن ذهن ما با استمداد از ساير اندوختههاى علمى ، براى آن ، مصداق و محكىِ فرضى تصور مىكند كه اين لفظ ( يعنى لفظ عدم ) حاكى از اين مصداق فرضى است . لذا مفهوم عدم گرچه از ماهيات به شمار نمىرود ، چون مطابَق واقعى در خارج ندارد ، اما در قلمرو مفاهيمى كه وجود ذهنى دارند به شمار مىرود . خلاصه آنكه وجودهاى ذهنى يا محكىِ واقعى دارند ، مانند ماهيت انسان ، فرس و بقر ، يا محكىِ فرضى دارند ، مانند مفهوم عدم ، اجتماع نقيضين ، ضدين و مفهوم شريك البارى و امثال آن .